
Gần đây, một bạn sinh viên năm cuối ngành xây dựng nhắn tin cho đội ngũ bên mình. Bạn ấy thuộc lòng lý thuyết về máy thủy bình và máy toàn đạc, vậy mà ba ngày đầu đi thực tập chỉ biết đứng nhìn anh kỹ sư bấm máy. Tay chân lóng ngóng, không biết nên bắt đầu từ đâu. Nghe xong, chúng tôi không thấy lạ chút nào. Câu chuyện này lặp lại gần như với mọi thế hệ sinh viên, và ngày trước chính chúng tôi cũng từng như vậy.
Giảng đường thường cho bạn những công thức gọn gàng, mọi thứ nằm yên trên trang giấy. Công trường thì khác hẳn. Nắng gắt, bụi mù, tiếng máy khoan dội liên hồi. Cầm máy đo giữa khung cảnh ấy hoàn toàn khác với việc giải bài tập. Vì vậy trong bài này, chúng tôi muốn chia sẻ nhóm kiến thức kỹ thuật thiết bị đo đạc cơ bản nhất, cách đội ngũ đã giúp các bạn thực tập làm quen, và những sai lầm hay gặp khi lần đầu có mặt tại hiện trường.
Vì Sao Sinh Viên Xây Dựng Thường Bỡ Ngỡ Với Thiết Bị Đo Đạc

Trên lớp, bạn học cách tính cao độ, bố trí tim trục và đọc bản vẽ hoàn công. Ra hiện trường, mặt đất lồi lõm, thời tiết thất thường, và luôn có những sai số mà sách vở khó lường hết. Điều đó khiến nhiều bạn mất tự tin ngay từ buổi đầu.
Có bạn cầm máy thủy bình, thiết bị dùng để đo chênh lệch độ cao giữa các điểm, nhưng chưa biết cân bằng sao cho bọt thủy nằm đúng giữa vòng tròn. Nghe anh kỹ sư nói “mia hai số” mà chưa hiểu ý. Mia là cây thước dài có vạch đỏ trắng để xác định cao độ. Chỉ cần đọc lệch một chút, con số đã sai.
Có lần đội ngũ thấy một bạn sinh viên giơ mia ngược, khiến anh kỹ sư phải chạy lại kiểm tra. Nếu để nguyên, cao độ của cả tầng hôm đó đã lệch vài centimet. Nghe thì nhỏ, nhưng với kết cấu bê tông cốt thép, sai lệch như vậy đủ khiến dầm và sàn không khớp với thiết kế. Những lỗi nhỏ như thế thường khiến đội thi công phải làm lại việc.
Điều quan trọng cần nhớ là sự bỡ ngỡ hoàn toàn bình thường. Không ai sinh ra đã cầm máy toàn đạc thành thạo. Nhưng nếu biết trước những khó khăn này, bạn sẽ chuẩn bị tinh thần và kiến thức tốt hơn để vượt qua nhanh hơn nhiều.
Những Thiết Bị Đo Đạc Cơ Bản Cần Nắm Vững

Khi mới ra công trường, bạn chưa cần biết hết mọi loại máy hiện đại. Chỉ cần nắm chắc nhóm thiết bị dưới đây là đủ tự tin để làm việc cùng đội thi công.
Máy thủy bình, người bạn đo cao độ
Máy thủy bình là thiết bị quang học dùng để xác định chênh lệch độ cao giữa các điểm. Nói đơn giản, nó cho biết điểm nào cao hơn và cao hơn bao nhiêu. Bạn sẽ gặp loại máy này nhiều nhất khi làm móng, đổ bê tông sàn hoặc kiểm tra độ phẳng của nền.
Cách dùng cơ bản bắt đầu từ việc đặt máy ở một vị trí cố định, rồi cân bằng bằng ba ốc chân và bọt thủy tròn. Một người cầm mia đứng tại điểm gốc, còn bạn ngắm qua kính và đọc số trên mia. Đó là số đọc mia sau. Tiếp theo, quay sang điểm cần xác định và đọc số đọc mia trước. Lấy số sau trừ số trước, bạn sẽ có chênh lệch cao độ.
Sai lầm phổ biến nhất của sinh viên là quên kiểm tra bọt thủy trước mỗi lần đo. Chỉ cần máy bị nghiêng sau vài phút, kết quả đã sai. Đội ngũ luôn dặn các bạn mới: cân máy xong, xoay một vòng rồi nhìn lại bọt thủy. Nếu lệch thì cân lại. Mất thêm vài chục giây nhưng tránh được cả buổi làm lại.
Máy toàn đạc, đo góc và khoảng cách
Máy toàn đạc, hay total station, kết hợp đo góc và đo khoảng cách điện tử. Nhờ đó máy xác định được tọa độ X, Y, Z của một điểm so với điểm gốc. Công dụng thực tế rất rõ ràng: giúp bạn biết chính xác vị trí tim cột, tim móng hay góc tường trên mặt bằng.
Giá máy toàn đạc dao động từ vài chục triệu đến vài trăm triệu đồng, tùy hãng và độ chính xác. Vì máy đắt và rất nhạy cảm, bạn không nên tự bấm khi chưa được hướng dẫn. Trên công trường, thường chỉ kỹ sư trắc đạc hoặc kỹ sư giám sát mới vận hành. Phần việc của sinh viên thực tập thường là cầm gương phản xạ, tức thiết bị hắt lại tia laser để máy đo khoảng cách.
Lời khuyên của đội ngũ là hãy xin cầm gương và quan sát kỹ cách kỹ sư thao tác. Hỏi vì sao họ đặt máy ở vị trí này chứ không phải vị trí khác, và vì sao phải định hướng lại trước khi đo. Những câu hỏi đó giúp bạn hiểu sâu hơn nhiều so với việc chỉ đứng nhìn.
Thước thủy, quả dọi và máy laser
Ngoài hai loại máy lớn, công trường còn dùng nhiều dụng cụ nhỏ nhưng không thể thiếu. Thước thủy dài từ 30 cm đến 2 m, dùng kiểm tra độ phẳng và độ thẳng đứng của cốp pha, tường xây hay độ dốc sàn. Quả dọi là khối kim loại hình nón treo trên dây, dây sẽ chỉ đúng phương trọng lực, thường dùng để kiểm tra độ thẳng của cột và vách. Máy laser phát tia tạo mặt phẳng hoặc đường thẳng, rất hữu ích khi bố trí tim trục và kiểm tra cao độ nhanh.
Nguyên tắc chung với mọi thiết bị là kiểm tra độ chính xác trước khi dùng. Với thước thủy, bạn đặt lên một mặt phẳng, đọc vị trí bọt thủy, xoay ngược 180 độ rồi đọc lại. Nếu hai lần đọc cho kết quả khác nhau, thước đã bị lệch và cần hiệu chỉnh hoặc thay mới. Với máy laser, chiếu tia lên tường ở hai vị trí cách nhau khoảng 10 m rồi so sánh độ cao của vệt sáng. Kiểm tra đều đặn sẽ giúp tránh những sai sót tai hại.
Cách Làm Quen Thiết Bị Trước Khi Thực Tập

Biết lý thuyết là một chuyện, để tay quen và mắt quen lại là chuyện khác, và phải qua thực hành. Dưới đây là những cách đội ngũ đã áp dụng với các bạn sinh viên thực tập.
Thực hành trên mô hình tại trường
Nếu trường có phòng thí nghiệm trắc đạc hoặc khu vực thực hành ngoài trời, hãy tận dụng tối đa. Đừng chỉ học cách bấm máy trong hai tiếng rồi về. Thử xin mượn máy thủy bình và máy toàn đạc vào cuối tuần, tự dựng máy, tự cân bằng, tự đo qua lại giữa các điểm đã biết cao độ.
Một mẹo nhỏ là tự tạo bài tập mô phỏng. Chẳng hạn, đặt ba chiếc ghế ở ba vị trí khác nhau và coi chúng là ba điểm mốc. Dùng máy thủy bình đo chênh lệch cao độ giữa chúng, rồi dùng máy toàn đạc xác định tọa độ. Sau đó đối chiếu với số liệu tự đo bằng thước dây. Nếu sai lệch quá lớn, bạn sẽ biết mình đã làm sai ở bước nào để sửa.
Khi đã quen thao tác cơ bản, hãy thử đo trong điều kiện khó hơn. Trời nắng gắt làm kính bị nhiễu, gió khiến mia rung, nền đất không bằng phẳng làm chân máy khó ổn định. Càng gặp nhiều tình huống thực tế, bạn càng tự tin khi ra hiện trường thật.
Học hỏi từ kỹ sư hướng dẫn
Khi đến công trường, đừng ngại hỏi. Các kỹ sư thường rất bận, nhưng nếu bạn chủ động và tôn trọng, họ sẵn lòng chỉ dạy. Đội ngũ nhớ có một bạn sinh viên mỗi sáng đến sớm khoảng 15 phút để xin phụ anh kỹ sư trắc đạc: mang máy, lau ống kính, cầm mia. Sau một tuần, anh cho bạn ấy tự bấm máy dưới sự giám sát. Đến tuần thứ ba, bạn đã tự đo và ghi nhật ký.
Ngược lại, có bạn chỉ đứng nhìn và không bao giờ động vào máy. Kết thúc đợt thực tập, bạn vẫn không biết cách cân bằng máy thủy bình. Khác biệt nằm ở thái độ chủ động.
Về an toàn, khi làm việc gần máy móc, bạn phải đội mũ bảo hộ, mang giày bảo hộ và tránh đứng dưới vật đang treo. Đo đạc thường đòi hỏi đi lại nhiều, có khi phải leo cao, nên đừng vì mải nhìn qua kính máy mà quên xung quanh. Hãy tập ghi sổ đo đạc cẩn thận, ghi rõ ngày giờ, vị trí, người đo và điều kiện thời tiết. Thói quen này giúp ích rất nhiều khi làm hồ sơ hoàn công và nghiệm thu sau này. Nếu muốn hình dung rõ hơn bối cảnh các giai đoạn, bạn có thể đọc thêm quy trình thi công nhà cao tầng để nắm toàn cảnh công việc trên công trường.
Chúng tôi cũng khuyên bạn xem mô tả công việc của kỹ sư xây dựng để biết mình cần trau dồi thêm kỹ năng nào, không chỉ về đo đạc mà cả về quản lý và giao tiếp với đội thi công.
Kết Luận

Làm quen sớm với thiết bị đo đạc giúp sinh viên xây dựng tự tin hơn khi bắt đầu thực tập. Đừng đợi đến khi ra trường mới bắt đầu, vì lúc đó bạn sẽ bị tụt lại phía sau. Hãy tận dụng thời gian ở trường để thực hành, mạnh dạn hỏi các anh chị đi trước và luôn đặt câu hỏi “vì sao” khi thấy một thao tác lạ.
Nếu bạn muốn trang bị thêm nền tảng về xây dựng và thiết bị, đội ngũ đã tổng hợp tại chuyên mục kiến thức kỹ thuật cho sinh viên xây dựng. Chúc bạn sớm thành thạo và có những trải nghiệm thực tập thật đáng nhớ.


